Η θετική πειθαρχία στην καθημερινή διαπαιδαγώγηση
Ίσως κι εμείς να έχουμε βρεθεί εκεί. Να λέμε το ίδιο πράγμα για
τρίτη φορά, να νιώθουμε τον τόνο της φωνής μας να ανεβαίνει και
μέσα μας να σκεφτόμαστε «δεν θέλουμε να φωνάζουμε, αλλά δεν
αντέχουμε άλλο». Το παιδί μας μάς κοιτάζει — άλλοτε με πείσμα,
άλλοτε με δάκρυα — κι εμείς μένουμε με έναν κόμπο στο στομάχι.
Γιατί αυτό δεν είναι το πώς είχαμε φανταστεί τη γονεϊκότητα.
Μεγαλώσαμε ίσως με την ιδέα ότι το παιδί πρέπει να υπακούει. Ότι
αν είμαστε αρκετά αυστηροί, τα πράγματα θα μπουν στη θέση
τους. Όμως στην πράξη βλέπουμε πως όσο περισσότερο
πιέζουμε, τόσο μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσά μας. Δεν είναι ότι
δεν προσπαθούμε. Είναι ότι κανείς δεν μας έμαθε έναν άλλο
τρόπο.
Η ΘΕΤΙΚΗ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ έρχεται να μας ψιθυρίσει ότι δεν είμαστε
κακοί γονείς. Ότι το παιδί μας δεν μας «κάνει δύσκολη τη ζωή»
επίτηδες. Κάτι το δυσκολεύει — κι εμείς είμαστε αυτοί που
μπορούμε να το βοηθήσουμε, όχι με τιμωρίες, αλλά με παρουσία.
Όταν αρχίζουμε να βλέπουμε πίσω από τη συμπεριφορά
Τι θα γινόταν αν, αντί να ρωτήσουμε «πώς θα σταματήσει αυτό;»,
ρωτούσαμε «τι προσπαθεί να μας πει;» Αν παίρναμε μια ανάσα
πριν αντιδράσουμε; Αν βάζαμε όρια χωρίς να πληγώνουμε; Η
θετική πειθαρχία δεν μας ζητά να είμαστε πάντα ήρεμοι. Μας ζητά
να είμαστε αληθινοί, σταθεροί και διαθέσιμοι.
Όρια με σύνδεση, όχι με φόβο
Ίσως φοβόμαστε ότι αν αφήσουμε τις τιμωρίες, θα «χαθεί ο
έλεγχος». Στην πραγματικότητα, όμως, ο έλεγχος είναι αυτός που
κουράζει και εμάς και τα παιδιά μας. Τα παιδιά δεν χρειάζονται
φόβο για να μάθουν. Χρειάζονται ενήλικες που να αντέχουν τα
συναισθήματά τους και να τους δείχνουν τον δρόμο, ακόμη κι όταν
εκείνα δεν μπορούν να τον δουν.
Η θετική πειθαρχία δεν αλλάζει μόνο τη συμπεριφορά του παιδιού
μας. Αλλάζει το κλίμα στο σπίτι. Αλλάζει τον τρόπο που μιλάμε —
και τον τρόπο που ακούμε. Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε λιγότερες
φωνές και περισσότερη κατανόηση, αρχίζουμε να θυμόμαστε γιατί
αυτή η σχέση έχει τόση αξία.
Γιατί, τελικά, δεν μεγαλώνουμε απλώς ένα παιδί. Χτίζουμε μια
σχέση που θα το συνοδεύει για μια ζωή.
Λάθη που κάνουμε όλοι
Αν είμαστε ειλικρινείς, όλοι έχουμε βρεθεί εκεί. Να λέμε «όχι» και
να το εννοούμε, κι όμως λίγα λεπτά μετά να απειλούμε, να
θυμώνουμε ή να ξεστομίζουμε λόγια που μετά μετανιώνουμε. Όχι
επειδή δεν αγαπάμε τα παιδιά μας, αλλά επειδή είμαστε
κουρασμένοι. Επειδή δεν μας έμαθε κανείς έναν άλλον τρόπο.
Ίσως να έχουμε πιάσει τον εαυτό μας να σκέφτεται ή και να λέει:
«το κάνει επίτηδες», «είναι χειριστικό», «μας προκαλεί». Κι όμως,
τις περισσότερες φορές το παιδί μας δεν προσπαθεί να μας
δυσκολέψει. Προσπαθεί να μας πει κάτι που δεν ξέρει ακόμα πώς
να εκφράσει. Πίσω από τις φωνές, τα πείσματα και τις εκρήξεις,
συχνά κρύβεται μια ανεκπλήρωτη ανάγκη, ένα συναίσθημα που
ξεχειλίζει.
Όταν η σύνδεση γίνεται προτεραιότητα
Η θετική πειθαρχία μας καλεί να αλλάξουμε σημείο εστίασης. Όχι
να γίνουμε πιο ελαστικοί, αλλά πιο συνδεδεμένοι. Να δούμε το
παιδί μας όχι μόνο μέσα από τη συμπεριφορά του, αλλά μέσα από
τα συναισθήματά του.
Αν έχουμε παιδί με έντονη προσωπικότητα, ίσως νιώθουμε πως
κάθε μέρα είναι μια μάχη. Όμως συχνά η «αντιδραστικότητα»
κρύβει την ανάγκη για αυτονομία. Όσο περισσότερο παλεύουμε για
έλεγχο, τόσο περισσότερο αντιστέκεται.
Όταν προσφέρουμε επιλογές, συνέπεια και σεβασμό, οι μάχες
εξουσίας αρχίζουν σιγά σιγά να μετατρέπονται σε συνεργασία.
Η συναισθηματική σύνδεση δεν είναι απλώς αγκαλιές και τρυφερά
λόγια. Είναι να σκύβουμε στο ύψος του παιδιού μας. Να το ακούμε
πραγματικά. Να του λέμε: «σε βλέπουμε», «σε καταλαβαίνουμε»,
«τα συναισθήματά σου έχουν χώρο εδώ». Όταν ένα παιδί νιώθει
ασφάλεια, γίνεται πολύ πιο δεκτικό στην καθοδήγηση.
Ας δούμε μερικά παραδείγματα εφαρμογής σε μικρές στιγμές
της καθημερινότητας :
1. Μοιράζομαι τα παιχνίδια με τα αδέρφια
Σενάριο: Η Μαρία θέλει ένα παιχνίδι που κρατάει ο αδερφός της.
Τι λέει ο γονιός:
«Μαρία, βλέπω ότι θέλεις αυτό το παιχνίδι. Ο αδερφός σου το
παίζει τώρα. Μπορείς να περιμένεις λίγα λεπτά; Όταν τελειώσει, θα
έχεις κι εσύ τη σειρά σου.»
Τι κάνει το παιδί:
Μαθαίνει να περιμένει, παίρνει βαθιά ανάσα, λέει στον εαυτό του
«Θα παίξω μετά», και όταν έρχεται η σειρά του, μοιράζεται ή παίζει
ήρεμα.
2. Βοηθάω στις δουλειές του σπιτιού
Σενάριο: Ο Νίκος δεν θέλει να βάλει τα πιάτα στο πλυντήριο.
Τι λέει ο γονιός:
«Νίκο, βλέπω ότι βαριέσαι, αλλά ας βάλουμε τα πιάτα μαζί για 5
λεπτά και μετά μπορείς να παίξεις. Θέλεις να ξεκινήσουμε μαζί;»
Τι κάνει το παιδί:
Μαθαίνει ότι οι δουλειές γίνονται πιο εύκολες με βοήθεια,
ακολουθεί τη διαδικασία και νιώθει υπερηφάνεια όταν τελειώνει.
3. Διαφωνία στο φαγητό
Σενάριο: Ο Παύλος δεν θέλει να φάει λαχανικά.
Τι λέει ο γονιός:
«Παύλο, βλέπω ότι δεν σου αρέσουν πολύ τα λαχανικά. Μπορείς
να δοκιμάσεις λίγο, και μετά θα δούμε τι άλλο θα φας. Θέλεις να τα
δοκιμάσουμε μαζί;»
Τι κάνει το παιδί:
Δοκιμάζει ήρεμα, μαθαίνει να εκφράζει τις προτιμήσεις του χωρίς
θυμό και κατανοεί ότι οι γονείς θέλουν το καλό του.
4. Ώρα ύπνου
Σενάριο: Η ώρα του ύπνου έχει φτάσει, αλλά η Ελένη θέλει να
συνεχίσει να παίζει.
Τι λέει ο γονιός:
«Ελένη, βλέπω ότι θέλεις να συνεχίσεις να παίζεις. Η ώρα ύπνου
όμως ήρθε. Μπορούμε να παίξουμε ξανά αύριο. Τώρα ας πάμε
στο κρεβάτι και μπορούμε να διαβάσουμε μαζί μία ιστορία.»
Τι κάνει το παιδί:
Ακολουθεί ήρεμα, νιώθει ασφάλεια και καταλαβαίνει ότι οι κανόνες
είναι σαφείς αλλά δίκαιοι.
5. Λύση σε συγκρούσεις αδερφών
Σενάριο: Η Μαρία και ο Παύλος μαλώνουν για ένα επιτραπέζιο
παιχνίδι.
Τι λέει ο γονιός:
«Βλέπω ότι μαλώνετε γιατί θέλετε το ίδιο παιχνίδι. Πάμε να
καθίσουμε μαζί και να βρούμε μια λύση. Μπορούμε να πάρουμε
σειρά ή να παίξουμε μαζί;»
Τι κάνει το παιδί:
Μαθαίνει να εκφράζει τα συναισθήματα με λέξεις, να συνεργάζεται
και να βρίσκει λύσεις χωρίς φωνές.
6. Δυσκολία στη μελέτη
Σενάριο: Ο Νίκος δυσκολεύεται να «στρωθεί» στο να κάνει τις
εργασίες που έχει από το σχολείο.
Τι λέει ο γονιός:
«Νίκο, βλέπω ότι καθυστερείς. Έλα να δούμε μαζί τι ακριβώς έχεις
να κάνεις. Θα αποφασίσεις εσύ με τι θα ξεκινήσεις. Κάθε φορά που
θα τελειώνεις κάτι, θα έχεις ένα μικρό διάλειμμα 5 λεπτών με κάτι
ευχάριστο δικό σου.
Τι κάνει το παιδί:
Μαθαίνει να οργανώνεται , αναγνωρίζει τα συναισθήματά του και
νιώθει ασφάλεια ότι μπορεί να μελετά με σύστημα, χωρίς τιμωρία
ή φωνές.
Πρακτικοί τρόποι που αλλάζουν το κλίμα στο σπίτι
Σαφή όρια με εξήγηση: Όχι απλώς «γιατί το λέω εγώ»,
αλλά «γιατί αυτό σε/ μας βοηθά».
Επιλογές μέσα στα όρια: Δίνουμε στο παιδί μια αίσθηση
ελέγχου και μειώνουμε τις συγκρούσεις.
Θετική ενίσχυση: Παρατηρούμε και ονομάζουμε τη θετική
συμπεριφορά — έχει μεγαλύτερη δύναμη απ’ όσο νομίζουμε.
Χρόνος κοντά του αντί για «Ας μείνει μόνο του»:
Μένουμε δίπλα στο παιδί όταν δυσκολεύεται. Εκεί μαθαίνει
να ρυθμίζει τα συναισθήματά του.
Η ματιά προς τα μέσα
Η συνειδητή γονεϊκότητα ξεκινά συχνά από εμάς. Από το να
αναρωτηθούμε πώς μεγαλώσαμε, τι κουβαλάμε και τι θέλουμε να
αλλάξουμε. Όταν θεραπεύουμε τις δικές μας πληγές, σταματάμε να
τις μεταφέρουμε στα παιδιά μας.
Δεν χρειάζεται να το κάνουμε μόνοι μας. Υπάρχουν προγράμματα,
βιβλία και άνθρωποι που μπορούν να μας στηρίξουν. Η γνώση και
η καθοδήγηση μπορούν να μεταμορφώσουν το κλίμα στο σπίτι και
τη σχέση με το παιδί μας.
Κλείνοντας….
Η θετική πειθαρχία δεν είναι ένας ακόμα «κανόνας». Είναι μια
αλλαγή στάσης ζωής. Μια επιλογή να μεγαλώσουμε το παιδί μας
με σεβασμό, σύνδεση και αγάπη — χωρίς να χάνουμε τον εαυτό
μας στη διαδικασία.
Γιατί, τελικά, δεν ανατρέφουμε απλώς ένα παιδί. Δημιουργούμε τις
βάσεις για τη σχέση που θα έχει μαζί μας σε όλη του τη ζωή.
Βιβλιογραφία
Καραμάνε, Ευφημία. (2018). Ποινές και πειθαρχία στην
εκπαίδευση. Διάδραση.
Γεωργιάδου, Νένα. (2014). Παιδιά, γονείς κι αυτοπεποίθηση: Πώς
να αυξήσετε την αυτοπεποίθηση του παιδιού σας (και τη δική σας).
Ψυχογιός.
Nelsen, Jane. (2015). Αποτελεσματική διαπαιδαγώγηση (ελληνική
έκδοση). Διόπτρα.
Προύετ Κάιλ, Προύετ Κλάιν Μάρσα (2013) «Δύο γονείς για την
ανατροφή του παιδιού» Εκδόσεις ΓΟΝ.ΙΣ
Siegel, Daniel J.., & Bryson, Tina Payne. (2016). Πειθαρχία χωρίς
δράματα (ελληνική έκδοση). Πατάκης.
Στοφόρος, Κώστας. (2012). Γονείς για πρώτη φορά. Κριτική.
Unell, Barbara., & Wyckoff, Judy. (2007). Πειθαρχία χωρίς ξύλο και φωνές.
